Organy kamieńskie
Zabytek · gmina Kamień Pomorski

Organy kamieńskie

Barokowy instrument z lat 1669–1672, który przetrwał wojnę i od 1964 roku gra podczas festiwalu organowego. Około 3300 piszczałek, 47 głosów i prospekt z jedenastoma rzeźbami.

Fot. Kapitel, CC0, Wikimedia Commons

Czwarte organy katedry

Obecny instrument jest co najmniej czwartymi organami w kamieńskiej katedrze. Pierwsza wzmianka o tutejszych organach pochodzi z 1433 roku, drugie ufundował biskup Benedykt Wallenstein (1485–1498), a w 1580 roku zdecydowano o budowie trzecich.

Fundacja ostatniego biskupa

Dzisiejsze organy ufundował w 1669 roku ostatni luterański biskup kamieński, książę Ernest Bogusław de Croy, przeznaczając na ten cel równowartość około 90 kg srebra. Budowę rozpoczął Friedrich Breyer; w 1670 roku z nieznanych powodów zastąpił go Michael Berigiel. Szafę z ornamentem wykonał Martin Edelber, a rzeźby — Johann Grundman.

Główne prace zakończono w 1672 roku, a instrument odebrał znany organmistrz Balthasar Heldt, oceniając go bardzo dobrze — miał wtedy 2660 piszczałek. Pierwszy koncert odbył się w pierwszą niedzielę Adwentu 1672 roku. Do 1683 roku trwały prace wykończeniowe; malowidła i złocenia wykonał stargardzki malarz Jan Schmidt.

Prospekt i rzeźby

Prospekt zdobi jedenaście pełnoplastycznych rzeźb: archanioł Michał, król Dawid z harfą, Saul z lirą, św. Otto z Bambergu, fundator Ernest Bogusław de Croy, anioły grające na skrzypcach i violi, Jan Chrzciciel oraz trzy muzykujące niewiasty. Płyciny balustrady wypełnia dziesięć obrazów muzykujących kobiet nieznanego autora.

Od baroku do romantyzmu i z powrotem

Instrument wielokrotnie naprawiano — w 1726, 1787, 1800, 1817, 1828 i 1830 roku. W 1888 roku firma Barnima Grüneberga przebudowała go i zmieniła brzmienie z barokowego na romantyczne, a w 1941 roku jego syn Felix Grüneberg przywrócił organom barokowy charakter.

Zniszczenie i odbudowa

Pod koniec II wojny światowej planowano wywieźć organy w głąb Rzeszy, ale nie zdążono. W 1945 roku instrument został zdewastowany — podczas prac w 1962 roku stwierdzono brak 88% piszczałek. Pierwsze naprawy wykonał Kurt Berendt z Wałcza, od 1964 roku prace prowadziła firma Zygmunta Kamińskiego z Warszawy. Remont generalny rozpoczęty w 1996 roku dokończył w 2004 roku zakład Bronisława Cepki z Wronek.

Z XVII-wiecznych organów zachowały się m.in. przebudowana szafa, snycerka z oryginalną polichromią i piszczałki frontowe. Dziś instrument ma około 3300 piszczałek i 47 głosów.

Festiwal organowy

Od 1964 roku na organach odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, organizowany przez Szczecińskie Towarzystwo Muzyczne im. Henryka Wieniawskiego — najstarsza tego typu impreza na Pomorzu Zachodnim. Trwa przez letnie miesiące; terminy koncertów na dany rok podaje organizator.

W pobliżu

Gdzie zjeść, nocować, co jeszcze zobaczyć

🍽️
Bar Zachcianek
📍 Kamień Pomorski restauracja · 🕒 Mo-Fr 11:00-18:00, Sa 11:00-16:00