Od drewnianego kościoła do katedry
Po misji Ottona z Bambergu w 1124 roku na podgrodziu Kamienia stanął drewniany kościół św. Jana Chrzciciela. W 1176 roku książę pomorski Kazimierz I ufundował w jego miejscu katedrę — miało to związek z przeniesieniem siedziby biskupów pomorskich z Wolina do Kamienia, który był ludniejszy i bezpieczniejszy. Decyzję zatwierdził papież Klemens III w 1188 roku.
Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w latach 1172–1176, najpierw z granitowej kostki, potem z cegły. Pierwotnie była to romańska, trójnawowa bazylika na planie krzyża łacińskiego, z transeptem, chórem i półkolistą apsydą.
Dwa etapy budowy: od romańskiego do gotyku
Pierwszy etap trwał od lat 70. XII wieku do czasów biskupa Hermana von Gleichena (1251–1289). Powstały wtedy chór, transept, część prezbiterium, zakrystia i kruchta południowa. Najstarszy jest portal północny z XII wieku, a za najpiękniejszy uchodzi portal południowy z lat 1230–1250 z romańskimi rzeźbami z terakoty przedstawiającymi adorację Baranka.
Prace dwukrotnie przerwały najazdy brandenburskie — w 1273 i 1308 roku, kiedy wojska spaliły część wschodnią budowli. W XIV i XV wieku na romańskich fundamentach wzniesiono gotyckie nawy. Sklepienie oparto na dwunastu filarach, symbolizujących apostołów; nawa południowa ma sklepienie gwiaździste, północna krzyżowo-żebrowe. Około 1382 roku świątynia otrzymała pierwsze organy, a w 1410 roku ceglaną attykę.
Katedra luterańska i barokowe wyposażenie
Po reformacji kościół do 1945 roku był świątynią luterańską, choć zachował rangę katedralną, a kapituła istniała przy nim do XIX wieku. Wojna trzydziestoletnia zniszczyła wnętrze; w drugiej połowie XVII wieku, dzięki ostatniemu tytularnemu biskupowi kamieńskiemu, księciu Ernestowi Bogusławowi von Croy, katedra otrzymała barokowe wyposażenie i organy ufundowane w 1669 roku.
W latach 1848–1850, na polecenie króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, przeprowadzono remont generalny pod nadzorem konserwatora Ferdinanda von Quasta. W 1858 roku król ufundował witraże do pięciu okien apsydy, które po rekonstrukcji w 1986 roku można oglądać do dziś.
Wieża i najstarszy dach w Polsce
Katedra miała w swojej historii cztery wieże. Gotycką z XIV wieku zniszczyła w 1630 roku wojna trzydziestoletnia; barokową następczynię rozebrano w 1803 roku. Neogotycka wieża według projektu Augusta Sollera powstała w latach 1847–1850, a obecną formę nadano jej w 1934 roku.
W 2021 roku ustalono, że katedra ma najstarszą zachowaną więźbę dachową na terenie Polski. Dębowe drewno sprowadzano z wyspy Wolin — widać jeszcze ślady lin z jego spławiania. Badania próbek wskazują na ścinkę drzew w latach 1260–1268 i 1360–1361, a nad prezbiterium drewno może pochodzić nawet z pierwszej połowy XIII wieku.
Co zobaczyć we wnętrzu
W prezbiterium stoi późnogotycki tryptyk z przełomu XV i XVI wieku ze sceną Wniebowzięcia Matki Bożej. Uwagę zwracają też barokowa ambona z 1682 roku, dwa obrazy z warsztatu Łukasza Cranacha Starszego z 1527 roku oraz odsłonięte w latach 60. XX wieku fragmenty romańskich malowideł w zakrystii, chórze i absydzie. Nad wszystkim góruje prospekt barokowych organów.
Po II wojnie światowej katedrę przejęli katolicy — rekoncyliacji dokonano 16 września 1945 roku. Od 1972 roku jest konkatedrą, dziś archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej. 1 września 2005 roku zespół katedralny uznano za pomnik historii, a w 2010 roku świątynię podniesiono do rangi sanktuarium.
Zwiedzanie
Konkatedra jest czynnym kościołem parafii św. Ottona — w czasie nabożeństw zwiedzanie nie jest możliwe. Latem w katedrze odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej. Aktualne informacje podaje parafia.
Galeria
